Russia

Juhuri

ook: Judeo-Tat, Judeo-Tati, Mountain Jewish, Juhuro, Juwuri

Een zuidwestelijk Iraanse taal van de Bergjoden van de oostelijke Kaukasus, historisch geclassificeerd als een Joods-Tat-variëteit. Gesproken in Krasnaja Sloboda (Quba) in Azerbeidzjan en in Derbent in Dagestan, met aanzienlijke invloed uit het Hebreeuws, Aramees en Azerbeidzjaans. Historisch in Hebreeuws schrift geschreven, vanaf de Sovjettijd in cyrillisch.

Ossetian

ook: Iron, Digor

Een oost-Iraanse taal van de Noord-Kaukasus, de enige levende afstammeling van de oude Scythisch-Sarmatische talen. Twee hoofdvariëteiten: Iron (de standaard) en het meer afwijkende Digor.

Ruska Roma

ook: Russian Romani, North Russian Romani, Xaladitka Roma

A Northern Romani variety spoken by the Ruska Roma across Russia and Ukraine, shaped by long and intensive contact with Russian. It was the basis of a short-lived literary standard developed in the Soviet Union in the 1920s and 1930s and remains one of the more vital Northern Romani dialects.

Moscow Russian

ook: Standard Russian, Moskovskoye

De Moskouse standaard van het Russisch. De referentievariëteit in onderwijs, omroep en het meeste vreemdetalenonderwijs.

Saint Petersburg Russian

ook: Petersburg pronunciation

De traditionele opgeleide spraak van Sint-Petersburg. Onderscheiden van het Moskou-Russisch door een helderdere uitspraak van onbeklemtoonde klinkers en een aantal lexicale voorkeuren.

Northern Russian

De noord-Russische dialectgroep rond Vologda en Archangelsk. Bewaart de okanje (heldere /o/ in onbeklemtoonde posities) die in standaardvariëteiten verloren is gegaan.

Southern Russian

De zuid-Russische dialectgroep, die Voronezj, Rostov en de bredere steppe omvat. Gemarkeerd door de fricatieve /ɣ/ en een eigen systeem van werkwoordsuitgangen.

Pomor Russian

ook: Pomorsky govor

Het Russisch van de Pomor-kustgemeenschappen langs de Witte Zee. Een noord-Russische variëteit met een eigen woordenschat, gevormd door het maritieme leven, de visserij en contact met het Karelisch en Sami.

Volga Russian

ook: Vladimir-Volga dialects, Middle Russian

De centraal-Russische dialecten van de middelste Wolga rond Nizjni Novgorod en Vladimir. Een overgangszone tussen de noordelijke en zuidelijke dialectgroepen.

Ural Russian

ook: Uralsky govor

Het Russisch van de Oeral-regio rond Jekaterinenburg en Perm. Mengt noord- en centraal-Russische kenmerken met contactinvloed uit lokale Fins-Oegrische en Turkse talen.

Siberian Russian

ook: Sibirskie govory

De Russische variëteiten van West- en Centraal-Siberië, afstammend van noord-Russische kolonisten. Onderscheiden door bewaarde okanje, een conservatieve woordenschat en contactkenmerken uit inheemse Siberische talen.

Far Eastern Russian

ook: Dalnevostochny govor

Het Russisch van het Russische Verre Oosten rond Vladivostok en Chabarovsk. De jongste grote regionale variëteit, gevormd door de 19e- en 20e-eeuwse kolonisatie; dicht bij het standaard Russisch, met een regionale woordenschat verbonden aan het leven aan de Stille Oceaan.

Buryat

ook: Buryat-Mongolian, Buryad

Een noordelijke Mongoolse taal, gesproken in de Republiek Boerjatië in Rusland, in het noorden van Mongolië en in delen van het noordoosten van China. Traditionele boeddhistische literaire taal van de Trans-Baikalregio.

Kalmyk

ook: Kalmyk Oirat, Khalimag

De enige Mongoolse taal van Europa, gesproken in de Republiek Kalmukkië door afstammelingen van 17e-eeuwse Oirat-migranten uit Dzjoengarije. Bedreigd, maar officieel erkend.

Tatar

ook: Tatarça, Volga Tatar

Een Kipchak-Turkse taal van de Wolga-Oeralregio in Rusland, gecentreerd op Tatarije en Kazan. De grootste minderheidstaal van Europees Rusland.

Bashkir

ook: Başqortsa

Een Kipchak-Turkse taal van Basjkortostan in de zuidelijke Oeral. Nauw verwant met het Tataars, maar met een eigen fonologie en woordenschat, gevormd door het Basjkierse steppe-erfgoed.

Sakha

ook: Yakut, Sakha tyla

De Siberisch-Turkse taal van de Republiek Sacha in het noordoosten van Rusland. De noordelijkste Turkse taal en een van de linguïstisch meest afwijkende, met uitgebreide Mongoolse en Toengoezische invloed.

Tuvan

ook: Tyva dyl

Een Siberisch-Turkse taal van de Republiek Toeva in het zuiden van Siberië. Buiten Rusland beroemd om de keelzangtraditie khoomei, die diep verbonden is met het toonhoogte- en medeklinkersysteem van de taal.

Chuvash

ook: Çăvaşla

Het enige overlevende lid van de Oghur-tak van de Turkse talen, gesproken in Tsjoevasjië in de Wolgaregio. Linguïstisch de meest afwijkende levende Turkse taal, met kenmerken die nergens anders in de familie voorkomen.

Pontic Greek

ook: Romeyka, Pontiaka

De Griekse variëteit die historisch werd gesproken langs de Pontische kust van de Zwarte Zee, naar het Griekse vasteland gebracht door vluchtelingen van de bevolkingsuitwisseling van 1923. De in Anatolië gebleven vorm (Romeyka) overleeft bij islamitische gemeenschappen nabij Trabzon.

Sirenik

ook: Sireniki Yupik, Old Sirenik

A highly divergent Eskaleut language of the village of Sireniki on the southern Chukchi peninsula, mutually unintelligible with its nearest Yupik relatives and sometimes treated as a third Eskimo branch. Died with its last speaker in 1997; the community now speaks Central Siberian Yupik and Russian.

Old Prussian

ook: Prussian, Prūsiskan

The only substantially attested West Baltic language, spoken in historical Prussia around the Sambia peninsula — today's Kaliningrad Oblast and north-eastern Poland. Extinct since the early 18th century, after the 1709–1711 plague; attested in three 16th-century catechisms and the Elbing vocabulary, with a modern reconstruction movement.

Karelian

ook: Karjala

Een Finse Oeralische taal, gesproken in de Republiek Karelië in Rusland en in aangrenzende delen van het oosten van Finland. Nauw verwant met het Fins, maar zo onderscheiden dat zij als afzonderlijke taal wordt geclassificeerd.

Komi

ook: Komi-Zyrian

Een Permische Oeralische taal van de Republiek Komi in het noorden van Europees Rusland. Een van de oudste geschreven Oeralische talen, met een literaire traditie die teruggaat tot de 14e-eeuwse missionaris Stefanus van Perm.

Chechen

ook: Noxçiyn mott

Een noordoost-Kaukasische (Nakh-)taal en de officiële taal van de Tsjetsjeense Republiek in Rusland. De grootste noordoost-Kaukasische taal, met ongeveer 1,5 miljoen sprekers.

Avar

ook: Avar macʻ

Een noordoost-Kaukasische taal van Dagestan, de grootste van de Daghestaanse talen. Gebruikt als regionale lingua franca in veel kleine berggemeenschappen van Dagestan.

Lezgian

ook: Lezgi

Een noordoost-Kaukasische taal van het zuiden van Dagestan en het noorden van Azerbeidzjan. Ongeveer 800.000 sprekers; een van de meest bestudeerde Daghestaanse talen.

Adyghe

ook: West Circassian

Een noordwest-Kaukasische taal van de Republiek Adygea in Rusland. Vormt samen met het Kabardisch het Tsjerkessische taalcontinuüm, met een grote diaspora in Turkije en de Levant.

Ubykh

ook: Pekhi

A Northwest Caucasian language of the Black Sea coast around present-day Sochi, carried to Anatolia in the 1864 deportation. Famous for one of the largest consonant inventories ever recorded — around eighty consonants against two phonemic vowels. Died with its last speaker, Tevfik Esenç, in 1992; extensively documented by Georges Dumézil.

Evenki

Een Toengoezische taal van inheemse rendierhoudende gemeenschappen in centraal en oostelijk Siberië en het noorden van China. De geografisch meest verspreide Toengoezische taal.

Nanai

ook: Goldi

Een Toengoezische taal van het lagere Amoer-bekken, gesproken in de Russische krai Chabarovsk en in aangrenzend China. Ongeveer duizend sprekers, allen op leeftijd.

Chukchi

ook: Lygʼoravetlʼan

Een Tsjoektsji-Kamtsjatkaanse taal van het Tsjoektsjisch Schiereiland in het noordoosten van Siberië. Ongeveer 5.000 sprekers; een van de weinige talen met onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke spraakvormen.

Koryak

ook: Nymylan

Een Tsjoektsji-Kamtsjatkaanse taal van het Schiereiland Kamtsjatka. Gesproken door rendierhouderskorjakken en kustgemeenschappen; zustertaal van het Tsjoektsjisch binnen de Tsjoektsjotische subtak.

Itelmen

ook: Western Kamchadal

The sole surviving language of the Kamchatkan branch of Chukotko-Kamchatkan, spoken in villages along the western coast of Kamchatka such as Kovran. Only a few elderly fluent speakers remain; known for extremely complex consonant clusters, and structurally so divergent from Chukchi-Koryak that its place in the family is debated.

Ket

De laatste levende Jenisseïsche taal, gesproken langs de middelste Jenisej in centraal Siberië. Ongeveer 200 oudere sprekers; recent in de controversiële Dene-Jenisseïsche-hypothese met de Na-Dené-familie van Noord-Amerika in verband gebracht.

Nivkh

ook: Gilyak

Een taalisolaat van Sachalin en het lagere Amoer-bekken in Rusland. Ernstig bedreigd; een van de weinige paleo-Siberische talen zonder aangetoonde verwanten.