Brazil

Mineiro

także: Belo Horizonte Portuguese

Brazylijski portugalski Minas Gerais i okolicznego interioru. Wyróżnia się charakterystycznymi redukcjami samogłosek, monoftongizacją dyftongów i odrębną leksyką.

Gaúcho

także: Sulista, Southern Brazilian Portuguese

Brazylijski portugalski Rio Grande do Sul i południowej Brazylii. Odrębny od odmian północnobrazylijskich, z silnymi cechami kontaktowymi z hiszpańskim rioplatense oraz z włoskiej i niemieckiej imigracji.

Paulistano

także: São Paulo Portuguese

Portugalski São Paulo i okolicznego stanu. Najbardziej zaludniona brazylijska odmiana i powszechny punkt odniesienia dla szerszego standardu brazylijskiego.

Carioca

także: Rio de Janeiro Portuguese, Fluminense

Portugalski Rio de Janeiro. Rozpoznawalny po spalatalizowanym /s/ w pozycji kody — cesze wspólnej z Lizboną — i wyróżniającej intonacji.

Nordestino

także: Northeastern Brazilian Portuguese

Portugalski brazylijskiego Nordeste w okolicach Recife, Salvadoru i Fortalezy. Wewnętrznie zróżnicowany, z odrębną leksyką ukształtowaną przez języki afrykańskie i rdzenne.

Asháninka

Arawakański język używany w środkowej peruwiańskiej Amazonii i przyległym zachodzie Brazylii. Najczęściej używany amazoński język arawakański, z około 100 000 użytkowników.

Pemón

także: Arekuna, Kamarakoto

Karybijski język Gran Sabany i przyległych wyżyn Wenezueli, Gujany i północnej Brazylii. Około 30 000 użytkowników; język ludu Pemón z góry Roraima.

Macushi

także: Makushi

Karybijski język używany w sawannach Roraimy w północnej Brazylii, południowo-zachodniej Gujanie i przyległej Wenezueli. Blisko spokrewniony z pemón.

Tucano

także: Tukano, Dahsea

Tukanoański język regionu Vaupés na granicy brazylijsko-kolumbijskiej. Używany jako regionalna lingua franca; najczęściej używana wschodnio-tukanoańska odmiana.

Yanomami

także: Yanomamö

Klaster języków janomamańskich używanych na brazylijsko-wenezuelskiej granicy amazońskiej. Około 30 000 użytkowników, z wewnętrznymi odmianami (yanomami, sanumá, ninam, yanam) często uznawanymi za odrębne języki.

Xavante

także: A'uwẽ

Język makro-jê ludu Xavante środkowej Brazylii, w cerrado Mato Grosso. Około 20 000 użytkowników, z aktywną edukacją dwujęzyczną w społecznościach Xavante.

Kaingang

Największy południowy język makro-jê, używany w społecznościach Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. Około 30 000 użytkowników, z materiałami literackimi w kaingang od końca XIX wieku.

Nheengatu

także: Lingua Geral Amazônica, Modern Tupi

Tupi-guaraní język wywodzący się ze starego tupinambá; historyczna Língua Geral Amazonii. Współoficjalny w São Gabriel da Cachoeira (Brazylia), jedynej gminie w Brazylii ze współoficjalnymi językami rdzennymi.

Mbyá Guaraní

Odmiana guarani odrębna od guarani paragwajskiego, używana przez lud Mbyá w południowej Brazylii, wschodnim Paragwaju i północno-wschodniej Argentynie. Najczęściej używana rdzenna odmiana guarani w Brazylii.

Wayampi

także: Wajãpi

Tupi-guaraní język dorzecza rzeki Oyapock, na pograniczu Gujany Francuskiej i północnej Brazylii. Około 1500 użytkowników; jeden z uznanych języków regionalnych Gujany Francuskiej.